FAṬMA

 (taceqquft umezgun)

Mohamed BENGUETTAF 

Yerra-tt-id ɣer teqbaylit : Mohand AIT IGHIL

  IXEF 1u

Tsebḥit ɣer tafrara n t. Ɣef ssteḥ n lḥara gar lexyuḍ ufesser

 d yimessaken d tkeddust n yiceṭṭiḍen lufḍan.

 Faṭma, teṭṭef timesleḥt s yiwen ufus,

 terna teṭṭef aḍar-is s ufus nniḍen.

Ma d iɣil ilebbeḍ.

 Lmumen a t-yemneɛ Rebbi deg yir-lǧar, yecba tawla, ma teṭṭef yiwen deg tergagayt ur isellek. Amesmar anect ugejdur ur teẓriɣ ara. Acu ixeddem da ? D anwa i s-d-yebran da ? A win yeẓran. Awah lḥara tettwaɣ, lecɣal-is beddlen afus, ula d zzman n reḥma iruḥ yegla s yimawlan-is. Ur d-yeggri lxir, wa ur yettawi i wa, ulawen zemmken gar yedmarren. Acu yeḍran akka a gma, win d wi’ temeslayeḍ a d-ičeɛčeɛ fell-ak, ma yebla-k Rebbi tesutreḍ lḥeq-ik terwi, a tettwiččeḍ am kečč am wagla-k. Werǧin yiwen wass nwiɣ ad feqɛeɣ akka. Maɛna ilaq a tamnem, ṭṭelm isuffuɣ i yicettiḍen, isuffuɣ i laɛqel. (Zdat tewwurt yettawin ɣer ssṭeḥ). Anaɣ a uletma tesardeḍ iḍelli azgen deg lqecc-im, ass-a d nnuba-w ssteḥ ilaq a t-id-afeɣ d ilem. Lalla iɣaḍ-itt lḥal : « Acuɣer i tḍeggreḍ lqecc-iw d yimessaken-iw ? Lqecc-iw fesren, ur tesɛiḍ lḥeq a ten-tennaleḍ alamma usiɣ-d. » Ihi ma tluḥeq-d lmeɣreb ur d-tusiḍ ara, nekk, ad dduɣ d aɛwin, nnuba-w a truḥ ; yečča-yi Fox ?

Nekk, ad ttraǧuɣ nnuba s tcemmaɛt, ma d lalla a tesxerxur.

Berdayen nekk ɛennaɣ-tt : « A kem-yehdu Rebbi a Bexta, kkess azgen deg lqecc-im ferreɣ-iyi-d ssteḥ.

– Aql-i tedduɣ-d, aql-i, aql-i !

Teldi-d tawwurt, qrib tkerrec-iyi s deffa.

– Amek tura kemmi, ur ɣ-tettaǧǧaḍ ara a nsu afenǧal lqahwa deg lɣerḍ-nneɣ ?

Zik ur telli akka, tbeddel segmi yezweǧ mmi-s… Teskerkic ɣef lǧiran, yal ass anwa ara teɛna, a laṭif… a s-tiniḍ d nekenti i d-yextaren yir-meṭṭu-ya i mmi-s. Ma kem, tɣelṭeḍ tewwiḍ-d tamexlult i mmi-m, acu ɣ-d-yegran nekni ɣer tlemmast… qaren-as d taluft n bu-tegẓelt, yečča-tt wa, teffeɣ deg wayeḍ. Ma d asteqsi ɣef teqcict-a, ma d yelli-s n leḥlal, ur teẓri yiwen… ass amenzu tferḥeḍ yess, terniḍ tesefruriḍ aṭas wawal yelhan fell-as : « Nnesba n mmi, mmi ɛzizen d lḥukuma. »

Ziɣen yezweǧ d yelli-s n yiwen ixeddem deg la miri… aḍeggal-is inuseb yiwen ixeddem deg lwilaya, aḍeggal uḍeggal-is inuseb yiwen ixeddem deg lwizara, ma d aḍeggal-a n lwizara inuseb yiwen d aɛsekri-w. yaɛni teqqen ur tefsi, akka i tesni. Deg lbal n Bexta, yal ass i d-yexleq Rebbi a tsu lqahwa deg uxxam n yiwen deg-sen… Ziɣen anda teḍmeɛ tixsi i tensa bla imensi : tameṭṭut teṭaxer-d seg uxeddim ma d mmi-s aɛziz yedfeɛ lekwaɣeḍ-is. Nekk, deg ccher amezwaru ɛeqleɣ ur tettɛeṭṭil ara tiɣimit. Ma d Bexta taṭemmaɛt, tenna : « Aya d tiselbi n temẓi, ur tettɛeṭṭil. »… Armi d asmi telsa tagendurt, tuli ɣer ssteḥ, tebda taẓallit d usebbeḥ s tazzla… tesdebdeb-it : « A tamexluqt-a, ssuna teqqareḍ-d nekk, ad rebbiɣ tamart, kem a telseḍ lḥijab » Toẓ !... « Nekk, ad rebbiɣ tamart, kečč a telseḍ lḥijab. » Netta yekkat, nettat txebbec, netta yettɛeyyiḍ, nettat tmeǧǧed, armi ɛyan refden-ten ddurt iɛeddan.

Nekk fehmeɣ lḥal-is… maɛna ɣas anecta akk yid-s yeḍra, ur ilaq ara a taɛfes lqanun yellan… Tenwa iman-is kan i terfa deg tmurt-a. (Zdat tewwurt n ssteḥ) « Yal wa s yiɣeblan-is ! Qqaren-as « ddem lḥeq-ik, qmec tiṭ-ik »… Yif ma yeḥrez yiwen lḥeq i s-d-yeqqimen, xersum ur d-yeggri bezzaf… azal n terdast kan, lḥeq i usnuffes… Neɣ acu ? Ula d lḥeq-a atan yerwel. Anaɣ d lḥeq-iw ad bbuḥraɣ, nekk ɣef ssteḥ i d-ttaṭṭafeɣ abeḥri… M’ara ttwaliɣ kra yemdanen ur ttseḍḥin s leɛrur xeddmen, yettali-yi-d ujenniw. Nekk, ur ḥmileɣ ad feqɛeɣ, maɛna agernen ma yesteqsa-d a k-yaf ɣas kcem deg tiṭ n tsegnit. Acuɣer ur nettaǧǧa ssteḥ akken t-id-nufa : yebrez, zeddig, ineccef igerrez yettraǧu win ara iqedcen… Lɛuj diri-t ay ayetma… ula d lmenker daɣen… A laṭif kra ur yeqqim deg umḍiq-is… Win d-yulin ɣer ssteḥ a d-yeqleɛ neɣ ad ireẓ kra… tojors akka… Mi d-telḥeq nnuba-w, kra ad ixas… Hah d lxiḍ ufsar yeɣli-d, hah d lɛin yerreẓ… neɣ d tazulixt i d-isusufen aman… Ulac win ixemmen ɣef lɣir-is… Ur s-yeqqar llan lǧiran… Ur s-yeqqar ssteḥ nettayal deg-s d tirni… Ayen i isehbalen, isuffuɣ-d ul deg teɣlaft-is « win yerẓan kra ur t-yettwenniɣ. » Maɛna leɣlaḍ yekka-d deg ɛemmi Lḥaǧ. Terreẓ tkeddant, d netta c’est son affaire… Ma itteɛluluq lxiḍ n trisiti, d netta daɣen c’est son affaire … Ma tɛuj teclalt n tewwurt, d netta daɣen c’est son affaire…A s-tiniḍ lḥara d agla-s… Acḥal d abrid i s-kkseɣ timesleḥt gar yifassen-is… Ula d lusex n tkeddanin a laṭif !… Acḥal n lecɣal i d-yuɣ seg lǧib-is, deg ddunit isuter yiwen deg lexlas… M’ara s-iniɣ :

« - A ɛemmi Lḥaǧ, bezzaf fell-ak.

Yettarra-yi-d :

– A yelli, medden, hajen ffɣen laɛqel-nnsen, win yeṭṭfen acemma deg yiman-is, ad yexdem cwiṭ i wudem Rebbi, ahat a d-yemyiger d wid ara isetḥin ad xedmen am netta. »

Ɛyiɣ i s-nniɣ :

– Kfan yergazen yettqadaren ; at wawal fiḥel ccwal.

– Ccɣel itezzin itenneḍ iɣelleb ccɣel iɣaben… Ilemẓi iṭafar deffir ubrid d-yenǧer umeqqran, a yelli, ulac tameṭṭut ur d-nuriw bla lujeɛ. Anaɣ lḥara a tizdig ma zeddigit imezdaɣ. Ayen txeddmeḍ ara tafeḍ. »

A ɛemmi Lḥaǧ ay amexlul, a rrasul ! M’ara s-ttḥessisseɣ yettmeslay, isugut agrawal, yettarra-yi-d tarwiḥt, qqareɣ iberdan ččuren s lfehham, ulac tamurt i ɣ-yifen. Limer yella lxetyar deg yimawlan, dili xtareɣ-t d baba neɣ d jeddi sans voir, yeɛni bla leḥsab… Iḍelli kan mi tfuk tẓallit n lmeɣreb, iseqreb-d ɣef tewwurt, yefka-yi-d xemsa kilu n ssmid, tabidunt n zzit d tbewwaṭ n zzalamiṭ d uḥayek n leḥrir yerqem… Nniɣ-as : « A ɛemmi Lḥaǧ, ur ttemɛetni deg yiman-ik, ur xusseɣ deg wayra. » 

– Ur nɛettabeɣ, ur yelli kra. Ass-a d ass n tlelli n tmurt !

Ziɣen aṭas i yettun lferḥ n wass n tlelli n tmurt.

Gguleɣ fell-as a d-yekcem ad isu afenǧal lqahwa s tmeqruṭ. Yugi.

Mačči lebɣi ur yebɣi… yeqḍeɛ-asen ṭṭbib… i d-ufiɣ anagar awal a s-t-id-rzuɣ : « Ad yesget Rebbi deg lxir-ik, iɛtik saḥa ɣef terzuft-a… » Isakked-iyi-d seg ‘ḍarren armi d uqerruy, qbel ad isubb, iseggra-yi-d s wawal : « Ur yi-ttcekkir a yelli, deg wass yecban ass-a n tlelli n tmurt, medden ttzuren timeqbar n ccuhada. »

Ul n ɛemmi Lḥaǧ ḥnin aṭas. Lǧiran akk ḥemlen-t… anagar tabettit-nni n Ǧamal mmi-s n uxeyyaṭ ur yettmifham ara yid-s… segmi i t-isuter i nnesba yugi. Tidett kan mačči d netta i yugin, d yelli-s ur t-yebɣin. Tenna-yas, mi tekfa leqraya a txemmem ɣef zzwaǧ… Tenna-yas : « Tɛejbeḍ-iyi, ur k-ixus kra, d mmi-s n lḥuma. »

Ma d netta yerfa, yerra-yas-d : « Acu ara txedmeḍ s leqraya… ihi tḍemɛeḍ a txeddmeḍ a tetteffɣeḍ, ma d nekk cclaɣem-a ad ikmilen i uzuɣer… ad raǧuɣ lalla a tekfu… Seg tura ar wasmi a d-tekfuḍ leqraya, dadda-m a d-yesneɛ xemsa warrac… yerna rray mačči ɣur-m i d-yeqqen, ad ruḥeɣ ad sutreɣ baba-m.

Mi yemlal ɛemmi Lḥaǧ, yerra-yas-d : « Zzwaǧ yeḥmel Rebbi, d win ara yilin s lebɣi n sin yidisan, a mmi. »

Seg yimar tenta teḥsift deg ulawen… ma d Ǧamal, imar kan yexḍeb s ansa nniḍen, yezweǧ… A ttewḥid-ik a Rebbi, armi d-yesneɣ aqcic wis-xemsa i tekfa Faṭima leqraya !

Akken i nella neqqar nekk yid-s… Deg lḥuma, mi ɣ-d-walan imezdaɣ, qqaren-as : « Attan Faṭma d Faṭima, tayuga-ya ad salint iseɣ n lḥuma, a d-ffɣent d kra, ad nnalent taqintuct n leqraya !... » nekk, lḥemdulleh, luḥqeɣ ɣer ssteḥ… Ɣas akka, ur beddleɣ ara, mazal ttqadareɣ medden, ula d Faṭima ur tbeddel ara, maɛna win ara tt-id-imagren s lqecc-is mellulen d tesmaqqal ad icukket kra…

Kra tikkelt ideg d-tejba a twali baba-s, tettruzu-d ɣur-i… a d-tali a tsu afenǧal lqahwa… ma d nekk, alamma helkeɣ i tt-id-ttzuruɣ… Iḍelli kan dɣa i tt-id-ẓriɣ ɣef uɛrur-iw… akken ɛeṭṭleɣ fell-as akken i irennu deg unazeɛ… tikkwal tesefqaɛ-iyi, ur tettaṭṭaf ara isurdiyen… mi temsalam yid-i a tettru tettmektay-d ussan n temẓi… Ula d nekk, mi d-mektaɣ « Faṭma d Faṭima », am Wayne et Shuster ad bɣuɣ ad ttruɣ… maɛna imeṭṭi yekfa deg-i… mačči i nekk kan i wumi kkawent wallen… llan aṭas i yi-icban… deg tmurt-a xussen imeṭṭawen ayendin… Ma d urrif taqernit tejbiḍ a tt-id-temlileḍ… Nekk, lliɣ ur feqɛeɣ ara… ur ḥmileɣ ad feqɛeɣ… Maɛna llan medden d asefqeɛ n wiyiḍ i d ccɣel-nnsen deg ddunit… d asefqeɛ kan !...

Nekk, walaɣ d wa i d lmektub-iw… Rebbi irad ad xedmeɣ ass n tlelli n tmurt, ad xedmeɣ maɛlic… d nnuba-w i d-yeɣlin ass-a, ilaq ad farseɣ tagnitt, ad sirdeɣ lqecc ass yi-d-isaḥen… limer ad ǧǧeɣ nnuba-w ass-a, tikkelt nniḍen ad sirdeɣ azal n cehrayen. Anaɣ yiwet n tikkelt i yi-d-yettsiḥen deg ccher ttaliɣ ɣer ssteḥ… ass ttraǧuɣ s lferḥ meqqer… ma d nutni sefqaɛen-iyi… ferḥeɣ mi d-zgiɣ din axater din kan i snuffuseɣ akken bɣiɣ… tedduɣ, ttazzaleɣ ttɣenniɣ ttsuɣuɣ ttaḍsaɣ tettruɣ akken bɣiɣ… da ttḥulfaɣ s tlelli, ttuɣaleɣ d tagellidt, d tagellidt n tullas isiriden la reine des machines à laver… uuh, d tagellidt d aya ! Din zemreɣ ad beddeɣ ɣef yiḍarren-iw, sɛinqiqeɣ am usefsaf, akken daɣen i ttɣimaɣ ɣef tkursitt, aɛrur isenned ɣer lḥiḍ, iṭij yettirriq ɣef twenza… Ulac win ara yi-isnedhen : « Faṭma, atan teǧǧiḍ kra yilefḍan deg tqernit ihin. » Faṭma a truḥ a ttnadi ɣef yilefḍan-nni… : « Faṭma, tettuḍ ur tnecfeḍ ara tikeddanin ufella. » Faṭma a tazzel a tɛiwwed i uneccef n tkeddanin… Faṭma tekna… dima tekna ! Tikkwal aɛrur-iw itettu abaddid… Tikkwal mi ttuɣ, beddeɣ wehmeɣ deg wayen ttwaliɣ… ziɣen tella ddunit, yella wayen yugaren ilefḍan d tkeddanin d jlaj… Mi d-refdeɣ iri-iw ɣef ubrid akken ad fkeɣ sslam, ɣas d lǧar yeḥseb-iyi Rebbi deg ddunit ẓriɣ-t… Yerna llan imdanen ɣur-sen ziɣen udem, nekk i d taɛeggunt ur ttwilliheɣ ur ttmendideɣ… wama kulci yella… ɛni d axeddim-iw i yi-igan akka ur ten-ẓẓareɣ. Nutni daɣen kifkif, ur sɛin lweqt a yi-walan… Walit tura mi d-tewweḍ nnuba-w a zdiɣ lqedd-iw, ad sikkdeɣ medden udem ɣer wudem… Anaɣ aya yezmer a d-yili anagar deg ssteḥ… U nekk, anagar m’ara d-iliɣ nnig-sen i zemreɣ ad snufseɣ… Lleh ɣaleb, llan yemdanen yeǧǧa-ten-d Rebbi i wesgernen… Ma d nekk faqeɣ, ur keččmeɣ deg lleɛb-nnsen ; ur feqɛeɣ ara, sɣa a yi-sxerben tagnitt… Nekk, ma feqɛeɣ ur ttḥussuɣ i tlelli, tettnejli fell-i. Deg tmurt-a, win yettsetḥin tetten aksum-is d azegzaw, a laṭif… a s-tiniḍ deg-i i ttraǧun i ttganin melmi ara d-jbuɣ :

« Faṭma, rnu aserwal n ɛemmi-m Ḥmed ɣer lqecc-im sired-it, ma d nekk ɣur-i inebgiwen. »

 : « Ttxil-m a Faṭma, serḍeb-iyi-d tazerbit-a. »

Faṭma, a yelli ! Faṭma, a yelli ! Faṭma, a yelli !... nɣan-iyi s wawalen-a… ula d lalla Saɛida, ur yi-d-qqar ara ula d ssbeḥ lxir.

 : « Faṭma, s’il te plait, ɣas ma tesardeḍ-iyi-d le mouchoire de mon mari, ma d nekk je suis invité. Anaɣ tu sais tres bien, la bonne ass-a ur txeddem ara, c’est le jour de l’independance de notre cher pays.

Eh bien, ulac fell-as nekk mazal-iyi d taxemmast, mazal-iyi ddaw uzaglu n listiɛmar. Tilelli ttlaḥaqeɣ deg ssteḥ, tikkwal tettruḥ… yerna nekk, ɣur-i lweqt… A k-yerḥem Rebbi a baba… telliḍ d lqari deg zzman-ik. Yeqqar-iyi-d : « Faṭma, a yelli, ur s-qqar ddunit ḥuzan-t rebɛa leḥyuḍ wexxam. Berra i wexxam-a yeḥman yella umadaɣ… ileḥḥu s lqanun-is… win yettwaḥeqren dima yekna, alamma yufa-d yiwen ddaw-as »… Akka tura, nekk mazal ur d-ufiɣ yiwen ddaw-aw… akken walaɣ ilaq ad llzeɣ, ad rreɣ tablaṭ i wul, d wa i d lmektub-iw… Tidett kan, lmektub sarmeɣ yugar wa teddreɣ. Maɛna asif meqqer yezga gar wayen yettmenni yiwen d wayen d-ittemyagar… anect-a ẓriɣ-t… Win yi-yezran a s-yini taqcict-a meskint ur teddir temẓi-s, tettɣiḍ… deg ddunit-is turga, deg ddunit-is tezha, deg ddunit-is tessen lehmala… Ɣas tura ifut-iyi lḥal i lecɣal-a, maɛna temẓi-w ddreɣ-tt akken zemreɣ, urgaɣ targit meqqret… ula d nekk mennaɣ, mennaɣ ad iliɣ d taṭbibt n lmal… riɣ ad sujiɣ lmal, nutni meqqar ceffun i lxir. Maɛna asmi temmut yemma, a tt-yerḥem Rebbi, teǧǧa-yi-d ttarguɣ… teǧǧa-yi-d ayetma d igurdan… ma d baba ur yufi ara yexdem… Yenna-yi-d : « Kemmel leqraya-inem, ma d lwacul-a ad ḍebbreɣ aqerruy-iw… » Yezga-d ɣer yidis-iw armi d asmi wwḍeɣ 16 yiseggasen… Iḍ-nni ur d-inejbar ara zik… ur d-yuɣal ara akk. Mi iɛeṭṭel, ur d-yuɣal terkeb-iyi tugdi, rgagiɣ… Ruḥeɣ axxam ɛemmi Lḥasen abulis, ḥkiɣ-as taluft… S tazzla yelsa lqecc, s tazzla yeffeɣ, ma ɣer tuɣalin iɛeṭṭel, armi d azekkuya i d-inejbar. Udem sellaw, ffɣen-t idammen, iggugem, allen-is recqent deg-i. Fehmeɣ kra yeḍra, anagar ldiɣ imi-w ad suɣeɣ, yenna-yi-d : « Ur t-yuɣ kra, baba-m… atan gar yifassen n ṭebbat, idekwel-d, aqerruy ɣef tuyat… d taɣelluyt i yeɣli deg lluzin… Yeslek, yella Rebbi yid-s…

– Acu t-yuɣen ?

– Yettḥerrik aḍar wis-sin… acu kan iɣil-is azelmaḍ… d yiɣil-is ayeffus daɣen… d aya kan i t-yuɣen… Sinon, kulci labas… Aya yeḍra asmi sɛiɣ 16 yiseggasen di laɛmer-iw… Deg lluzin fkan-as-d akursi n les handicappés, win iɣef yensa. Segmi yeqqim fell-as, ur d-yekkir, asmi ɛedan 3 lechur, yekker-d yerra ɣer uẓekka…

Seg yimar tawaffɣa ulac, ma ffɣeɣ, ttnadiɣ ɣef uxeddim sway ara d-ḥelliɣ učči ! Ketbeɣ tabratt i uxeddim, ruǧaɣ. Rniɣ ketbeɣ tayeḍ, ruǧaɣ. Asmi yi-d-rran, ṭṭfeɣ lkaɣeḍ gar yifassen-iw, ttazzaleɣ s lferḥ. Azgen deg lbaden-iw yezdeɣ-it lxuf, azgen nniḍen isekra i yisaramen d tirga… Mi wwḍeɣ, ibedd-d zdat-i yiwen urgaz yeṭṭef deg ufus timesleḥt deg wayeḍ abidun uneccef, yeskuna-yi-d tikedanin :

« – Axx, a yelli, bdu axeddim… xdem ɣef tmurt-im, cebbeḥ-itt-id ! »

Nekk nwiɣ… Uɣaleɣ nniɣ-as maɛlic… labud wiyi yi-d-yextaren axeddim-a walan lecɣal akter-iw, d nutni i yeẓran leslaḥ-iw… yerna ayetma mazal-iten d ileqqaqen, ma bdiɣ cerṭeɣ deg tura ugdeɣ ula d axeddim-a ad iruḥ. Ddmeɣ abidun d uneccaf sakkdeɣ-ten…Ma d aserdun n urgaz-nni aḥraymi yella yettɛeyyir deg-i. » Baba yeqqar-iyi-d, tameṭṭut ttaznent medden ɣef laɛqel d nnif d lḥerma teḥrez. Ziɣen yeɣleḍ. Limer yedder ar tura dili yečča imeslayen i d-yenna. Lmizan n tmeṭṭut tura d ayen nniḍen… Ahat teẓram d acu-t… fiḥel a d-nini. Yaɛni akka i tebna ddunit : ayen yellan d tiqcicin yugar ayen yellan d irgazen, lḥemdulleh kan lislam yeqqar-d argaz yezmer ad yezweǧ d rebɛa lxalat, imagines lukan c’est le contraire. Lukan la demande depasse l’offre.

Yeqqar-iyi-d daɣen : « Tameṭṭut d tikci meqqren, azal-is ɣlay, argaz ara yaɣen rray i yemma-s a tt-yeḥrez, a taweḍ lmerɣub tesarem, ad yedder deg liser d talwit. Acu kan tameṭṭut ur trennu deg leqder alamma teṭṭef lḥerma yimawlan-is. »

Nekk, sarmeɣ a yi-d-iger Rebbi lmektub… lmektub ara yi-iḥemlen… sutreɣ a d-yejbu lmerɣub i nekk. Maɛna ur d-yejbi !

Ula d ayetma, qran… kfan… xeddmen… zewǧen… ula d yiwen deg-sen ur yesteqsa fell-i. ula d zzwaǧ-nnsen d timesliwt i sliɣ ɣer medden, ur s-ḥdireɣ ula i yiwen… Akka ! Setḥan s uletma-tsen tameqqrant, mi axeddim yi-d-isaḥen d aneccef. Limer mlaleɣ lxalat-nnsen, dili sfehmeɣ-tent belli xeddmeɣ deg lwizara d lamiri… sin n les postes. Ur ttamnent ; ula d lewzir, m’ara d-iɛeddi zdat-i isalay rrjul userwal… tikkwal iḥebbes-d, ihedd